Bao van nghe Thai Nguyen

Trang chủ / Bạn đọc / Ý kiến bạn đọc

Ngày: 29/05/2017 

Phía sau từ “duy ác” còn là một điển cố

 

VNTN - Trong Bình Ngô đại cáo, Nguyễn Trãi viết: “謀謨帷幄者又寡其助” (Mưu mô duy ác giả hựu quả kì trợ). Câu văn này được dịch là “nơi duy ác hiếm người bàn bạc” và in trong sách giáo khoa Ngữ văn 10 tập 2. Đồng thời từ “duy ác” được giải thích như sau: “Duy ác (hay ốc): màn che, chỗ bộ tham mưu trong quân đội xưa, nơi bàn bạc việc quân” (Sgk Ngữ văn 10, tập 2 - trang 18). Nhưng “duy ác” liệu chỉ đơn giản như thế?

Lê Lợi bàn việc quân với Nguyễn Trãi và các tướng lĩnh.   (Ảnh minh họa, nguồn Internet)

Về ý nghĩa của từ “duy ác” có lẽ không cần phải bàn luận nhiều vì tác giả Sgk đã giải thích chính xác tuy nhiên cần bổ sung thêm, đó là phía sau từ này còn là một điển cố của Trung Quốc. Sau chiến tranh Hán - Sở, Lưu Bang chiến thắng Hạng Vũ, kiến lập ra vương triều Tây Hán. Nhà Tây Hán trải qua được 6 năm, một hôm Lưu Bang thết đại yến chiêu đãi quần thần ở cung Lạc Dương Nam. Ông cho quần thần tổng kết lại nguyên nhân nước Sở suy tàn và nhà Hán hưng thịnh. Vương Lăng nói: “Bệ hạ có thể hưởng lợi chung với thiên hạ là do không hẹp hòi mà phong thưởng cho các tướng sĩ có công. Hạng Vũ đố kị hiền tài, với người có công thì không thăng quan, giành được đất mà không ban thưởng, như thế đương nhiên thất bại rồi”.  Lưu Bang cười: “Các ngươi chỉ biết một mà không biết hai. Ở trong quân trướng bàn tính mưu lược khiến cho bên ngoài nghìn dặm vẫn dành được chiến thắng, ta không bằng Trương Lương; trấn thủ thành trì, vỗ về trăm họ, đảm bảo lương thực, ta không bằng Tiêu Hà; đai giáp trăm vạn, công là được, đánh là thắng, ta nào bằng Hàn Tín. Ta có đến 3 nhân tài kiệt xuất như thế giúp đỡ thì thắng là đương nhiên, còn nghi ngờ gì nữa. Hạng Vũ chỉ có một mình Phạm Tăng, lại không hẳn tin tưởng, thì bị ta đánh bại là đúng thôi”. Quần thần nghe xong đều cho là phải. 

Ở câu chuyện trên, Lưu Bang có nhắc đến nhân vật Trương Lương, tự là Tử Phòng, một mưu sĩ tài hoa cùng Lưu Bang bàn tính kế hoạch trong quân trướng. Câu nói đó của Lưu Bang được Tư Mã Thiên trích lại trong Sử ký, phần Cao Tổ bản kỉ như sau: “夫運籌帷幄之中,決勝千里之外,吾不如子房” (Phù, vận trù duy ác chi trung, quyết thắng thiên lý chi ngoại, ngô bất như Tử Phòng). Tức là “Than ôi, bàn định kế hoạch nơi màn trướng quân doanh mà quyết định được chiến thắng ngoài nghìn dặm, ta chẳng được như Tử Phòng”. Và từ đó về sau câu “vận trù duy ác” (bàn bạc nơi màn trướng) đã trở thành một trong những câu thành ngữ nổi tiếng của người Trung Quốc để chỉ việc biết trọng dụng nhân tài. 

Trở lại với câu chữ trong Bình Ngô đại cáo, có thể thấy Nguyễn Trãi dùng từ “duy ác” ở đây không đơn giản chỉ là đề cập đến nơi chốn (chỗ màn trướng bí mật trong quân đội) mà còn thể hiện khát vọng của người thủ lĩnh mong tìm được người trí tuệ tâm phúc trợ giúp mưu lược. Lê Lợi có được sự giúp đỡ của Nguyễn Trãi so với Lưu Bang có được Trương Lương liệu có khác gì?
 
Như Châu